Showing posts with label आलेख. Show all posts
Showing posts with label आलेख. Show all posts
खरानीले आगो छोप्छ समाप्त हुँदैन

खरानीले आगो छोप्छ समाप्त हुँदैन

-स्वयम्भुनाथ कार्की

 ज्ञानेश्वरको उकालोमा भएको एक घरको आँगनबाट आधारातमा कयौ भरिएका ट्रक निक्लिए । सिंहदरवारबाट पनि  त्यस्तै ट्रकहरु निक्लिए । ती ट्रकहरुमा किताप र कागजातहरु भरिएका थिए जो रातारात नष्ट गर्न अज्ञात स्थल तर्फ लागे । २०४६ चैत्र मसान्त र २०४७ बैसाख शुरुतिर यो घटना भएको चर्चा साउतीको रुपमा नेपालभरी फैलिएको थियो । ज्ञानेश्वरको त्यो घरमा ‘पञ्चायत नीति तथा जाँचबुझ केन्द्र’ थियो । पञ्चायत व्यवस्थाका प्रकाशनहरु , त्यसवेलाका तथ्यांकमा आधारित अनेकौ पुस्तिकाहरु र यस्तै कागजातहरु त्यहाँ थिए । सञ्चार मन्त्रालय , सुचना विभाग तथा अन्य कार्यालयहरुमा भएका यस्तै प्रकृतिका सजिलै हटाउन सकिने किताप, कागजातहरु रातारात हराए ।

त्यो समय पञ्च भनिएकाहरु लुक्ने अवस्था थियो । पञ्चायत हटेर बहुदल कायम भएको महिना दिन भित्रै भएको यो काम कसले गर्‍यो भनेर अट्कल गर्नुपर्ने कुनै आवश्यकता नै छैन । तर झण्डै तीस बर्षको अवधिमा भएका राम्रा वा नराम्रा कामहरु , त्यसका असरहरु कायम नै रहेकाले यसरी कागजात हटाएर मेटन खोज्नु त्यसवेला हास्यास्पद लागेको थियो । विस्तारै गाँउ पञ्चायतको बोर्ड गाँउ विकास समिति भयो , नगर पञ्चायत नगर पालिका भयो । अञ्चलाधिश खुम्चेर अंचल प्रशासक भए । वियर ङ्खयाक्टीहरु खुल्नलागे, एक यस्ता ङ्खयाक्ट्ररी खुल्दा कपडा कारखाना , कृषि औजार कारखाना, सिमेन्ट कारखाना आदि जस्ता दुई कारखाना बन्द हुने क्रम शुरु भयो ।

रंगरोगन बदलेर अर्कै हो भनेर भ्रम दिन सकिने कुरा बाहेक अन्य कुराहरु भत्काउने काम भयो । दशक पछि वल्ल सोध्न थालियो पञ्चायतले के काम गरेको थियो रु त्यो काम देखाउन कागज खोज्दा बल्ल बुझियो किन कागजातहरु नष्ट गरिएको रहेछ । औद्योगिकरणको नाममा बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरुको उद्योगमा ताली बजाएर मख्ख पर्नेहरुले देखे न बाँसवारी छाला जुत्ता कारखाना छ, न हेटौडा कपडा कारखाना । पृषिऔजार कारखानामा खिया लागिसकेको छ , शाही औषधि लिमिटेड विमारी भएको छ । टा्रली बसमा भंगेराहरुको गुँड बनेको छ ।

नेपालले निर्यातगर्ने गरेका उत्पादनहरु अब नेपाले नै आयात गर्दै छ । पहिले कृषि क्षेत्रमा आउने भारतिय मजदुरको साटो नेपालबाट पञ्जाव मजदुरी गर्न जाने चलन बसिसकेको छ । व्यापार कम्पनीहरु निर्यातको स्थानमा आयात गर्न थालीसकेका छन । नभन्दै ४६ पछि युवा भएकाहरुलाई नेपाल यस्तो थियो भनेर देखाउने कुराहरु दुर्लभप्राय भैसकेका छन । जुन कामको निमित्त आङ्खनो गाँउ पञ्चायत कार्यालय प्रयाप्त थियो त्यसको निमित्त काठमाण्डौ धाउनै पर्ने वाध्यता शुरु भै सकेको छ । हुम्ला, जुम्ला जस्ता विकटमा शुरु गरिएका आयोजनाहरुको भव्य कार्यालयहरु बागवजार, डिल्लीबजार तिर भेटिने संस्कार बसेको छ ।

यसरी विगतका झण्डै तीन दशक पञ्चायतको आगोको फिलुङ्गो खरानीले छोप्यो । त्यो आगोको झरिलो फिलुङ्गगो नै थियो , त्यसले पोल्यो पनि र पकायो पनि । तर आफुलाई ठूलो देखाउने क्रममा त्यो आगोले पोलेको कुराको भने खुव प्रचार भयो , तर त्यो आगोको रापले पाकेको खाना लुकाईयो । त्यसको उर्जाले चलेका अनेकौ सकारात्मक काम लुकाईयो । त्यसको ज्वालाले मुलुकमा फैलाएको उज्यालो अस्विकार गराईयो । बत्तीको उज्यालो गौण गरेर त्यो बत्तिको शिखासंग जोरी खोजेर बलेका पुतलीको थुप्रो देखाईयो ।

झरिलो फिलुङ्गगोमा लागेको फुल खरानीले त्यसको आभा लुकाउछ , तर हावाको झडका पाउने वित्तिकै फुल खरानी झर्छ । झण्डै तीस बर्ष पछि त्यही अवस्था आयो , भारतसंगको घनिष्टतामा नेपालमा रजाई गरेकाहरुलाई एकाएक धक्का लग्यो । भारतसंगको घनिष्टताको कुरा कुनै आरोप हैन बेलाबेलामा वर्तमानका सबै अगुवाहरुले सार्वजनिक मञ्चहरुमा गौरवले स्विकार गरेको कुराको आधारमा भनिएको हो । नेपालका सबै जातजातीहरु बीच कायम सद्भावना भडकाउनेलाई कुर्सीमा बसाउने काम भएको छ । यसले हरेक सर्वसाधारण नेपालीको मन डढेको छ । कुर्सी पाउन जति सक्यो नेपाली नेपाली बीच फटोल्याउनु पर्ने रहेछ भन्ने मान्यता स्थापित हुँदै गएको अवस्था छ ।

यस्तो वेलामा भारतले नग्न हतक्षेप गर्‍यो भनेर कोलाहल मच्चिन पुगेको छ । हिजो त्यही घनिष्टतामा सत्तामा पुग्नेहरुका जमात नै आज भारत विरोधलाई राष्ट्रवाद देख्न पुगेको छन । बहुदल स्थापना पछि लगातार राष्ट्रवादलाई भारतलाई गाली गर्ने भनेर होच्याउन खोज्नेहरु वर्तमानमा भारतलाई गाली गर्न उद्यत छन । हिन्दु राजाले मात्र पाउने शास्त्रिय अधिकार मोदीको पाउमा चडाउनेहरु अहिले मोदी निन्दामा मोक्ष देख्छन । उनिहरुलाई न पहिले राष्ट्रवादको अर्थ थाहा थियो न अहिले नै थाहा छ । तै पनि आङ्खनो अहिलेसम्मको जीवनमा गाली बाहेक केही नगरेको राजा महेन्द्रको नाम आफुमा टाँसेर राष्ट्रवादी भनाईन खोज्छन ।

खरानीले छोपे पनि आगो समाप्त हुँदैन , यो वचन अहिले चरितार्थ भएको छ । तीन हजार भन्दा ज्यादा स्थानिय निकाय हुँदा अत्यास लागेर हजार भन्दा कम स्थानिय निकाय राख्ने कुरा गर्दैछन । पञ्चायतले ४० हजारको हाराहारीमा व्यवस्थापन गरेको स्थनिय संरचना जनसंख्यामा तीन गुणा वृद्धि हुँदा पनि हजारमा सिमित गरेर कसरी तलसम्म अधिकार दिएको ढ्वाङ्ग फुक्छन तिनै जानुन तर कागले मजुरको प्वाँख टाँस्दैमा मजुर बन्दैन । राजा महेन्द्रको नामले वैतरणी तर्ने अधिकार त्यसै प्राप्त हुँदैन त्यसको निमित्त राष्ट्रवादको राँको मनमा बाल्नु पर्दछ र राष्ट्रमा जनता पनि पर्दछन ।

एक थरी जनतालाई पहाडिया, अर्को थरीलाई मधेशी, फेरी अर्को थरीलाई मतवाली भनेर नेपाली नेपाली बीच विभेद गर्ने कहिल्यै राष्ट्रवादी हुनै सक्दैन । नगरिकताको प्रमाण पत्र बोक्ने वित्तिकै कोही नोपली हुँदैन ‘नेपाली हुन पवित्र मन नेपाली ’ चाहिन्छ । र त्यसले कसैलाई धोती, टोपी, दोक्चामा विभाजन गर्नु महापाप हो भन्ने बुझेको हुन्छ । मजुरको प्वाँख टाँसेर काग मजुर हुँदैन , जति नै खरानीले छोपिए पनि आगो समाप्त हुँदैन किनभने यो भित्र हुन्छ ।

विराटनगर १
प्रकाशन मिति २०७३ साउन २० गते विहीबार

मन्थन आफैंमा होऔं

मन्थन आफैंमा होऔं

- प्रशान्त महासागर

मान्छेहरु धेरै भए भन्ने हल्लाहरु धेरै ठाउामा सुनियो पनि र त्यही धेरैलाई कम गर्न शायद धेरैले अपराधमुखी कार्यहरुलाई प्रतिउत्पादन पनि गरे । फलत अभावकै कुरालाई सर्वोमान्य ठानेर कतिले लुट त कतिले आतंकगत जीवनलाई मान्यतायुक्त आभुषले पहिरनसाग आबद्ध गराउादै लगे । जीव जगतमा विस्तारि विस्तारि मानवीय सभ्यता, आचरण आदी आदीमा ह्रासयुक्त कुराहरु पलाउादै गए । जस्ले गर्दा सम्मानका कतिपय कुराहरु पनि अपमान भन्ने शब्दसंगतमा लसपस हुादै गए फलस्वरुप हाासेरै नपुग जीवनमा आासुहरु दिनानुदिन थपिने अनेक कुराहरु हुर्कदै गए, बढ्दै झाङ्गिने क्रम यथावत छ नै । तर हाम्रो सोच हिजो पनि ऐना हेरेर आफ्नाृ होईन ऐनाकै धब्बाहरु पुछ्नेसाग आबद्ध थिए, आज पनि त्यहीसाग प्रतिबद्ध छन् नै । यो भन्नुको पछाडि अरु दौडेर पुरा गर्ने गन्तव्यमा हामी घिस्रिएर रमी रहेका छन् चाहे त्यो बौद्धिक क्षेत्र होस् चाहे त्यो आर्थिक पक्ष नै किन नहोस् स्वाधिनताकै खोक्लो आडमा आफैले आफैलाई छल्ने अनि ठग्ने अनेक काम बाहेक अरु हामीले नक्कल गर्नै सकेनौं । यसको ज्वलन्त उदाहरण भनेकै एक पहिचान जुन लगभग परित्यागकै अन्तिम क्षणमा हुादा नि अधिकार भन्ने स्वर गुञ्जित छन् नै । त्यस्तै अर्को धर्म भन्दै कतिले आतंकलाई बढावा दिंदै गरेका छन् भने कतिले कमजोरीको फाईदासाग आफ्नो अहम् पोखि रहेका छन् । र त्यो भन्नु पनि मानवीय सार विनाका जीवहरु मात्र शेष हुनु हो । समग्रमा मानवीय कल्याण र उत्थान त्यहााबाट पनि सम्भव छैन् । केही र कोही निश्चितामा सबै अड्किन्छन् अनि आासु जो मानव जीवनमा आवश्य छैन् त्यो निरन्तर बगी रहन्छन् नै मानौं कुनै कथामा ईन्द्रावती निरन्तर बगी रहन्छन् भने झै त्यो प्यास, त्यो पीडाको कथा मानवीय जीवनको अन्तिम घडिसम्म पनि यथावत शेष रहि रहन्छन् र मलाई जहाा याद भए अनुसार मानव जीवनमा कुनैको लागि पनि आासु शेष हुनु शुभ होईन पनि । अर्को मृत्यु पश्चात जुन पीडाको भन्ने नाउामा बगीने आासु छन् त्यसको मूल्य मान्यता हाम्रो जीवनमा न्युन छन् नै कारण मृत्यु एउटा मुक्ति हो जस्को पालना सबैले गर्नै पर्छ भने भोग्न आनाकानी गरेको खण्डमा आत्मा समेत कष्ट हुन्छ भनी सबै शास्त्रमा स्पष्ट लेखिएको छ पनि । तर व्यवहारिक परिवेश परिबन्धको सवालमा हामी ती धेरै उत्पादन गर्छौं जुन मानव जीवनमा आवश्यक छैन् र हामी आवश्यक विनाका कुराहरु भण्डारमा जीवनलाई विभिन्न प्रकारका सजायहरु अपर्ण गर्छौं र हामीलाई सिकाउने बुझाउने बहानामा विभिन्न पीडाहरु, कष्टहरु जीवनले स्विकार्छन् तर हामीभित्रको अहम् जस्ले कति ठाउामा हामीलाई मानव हुन पनि दिंदैनन् त्यसले त्यो कुरा बुझ्न वा ग्रहणमा बाधा अड्चन प्रतिपादन गरिरहेकै हुन्छन् । त्यसैले एकचोटि हामी, आफुलाई आफैले परिक्षण गरेर पो हेर्ने हो कि...? भन्नुको मतलब, दिन हुन्छ त दिनकै विश्राम मार्फत यहाा रात पनि हुन्छ र हामी दिन साथै रात हुने समयमा कुन कुन अवस्थाहरुको अभिनयसाग आबद्ध भयौं सर्वप्रथम त्यो सोचौं । अनि त्यसपछि के के सासलाई मिल्ने खायौं भने माटोलाई मिल्ने हामीले के गर्‍यौं त्यसको पनि आत्मा मन्थन गरौं । र नहुने के गर्‍यौ साथै नपच्ने के के खायौं त्यसको पनि विश्लेषण गरेर एउटा निचोड संकलन गरौं ता कि कतिपय खराब जो जीवनमा प्रत्यक्ष रुपमा घुलमिल भई रहेका छन् तर हामी बुझेर पनि बेखबर छौं चाहेर पनि निस्तेज हुादै बााची रहेका छौं । एकअर्थमा परजीवि सरह जीवन निर्वाहमा छौं कतै त्यसमा कहीं केही न केही सुधार पो हुने हो कि...?

हुन त हाम्रो जीवन कागलाई बेल पाक्यो हर्ष त विष्मात भने झै तरीकाले अगाडि कुदिरहेका छन् भने प्रतिफलमा एउटै कुरा आर्थिक सम्पन्नताको खोज चाहे त्यो अपराधसाग आबद्ध होस् या नहोस् त्यसको सरोकार कसैलाई छैन् । हत्या हिंसा जे होस् आखिर त्यसमा पनि आर्थिक सम्पन्नताकै कुरा जोडिएको छ भने त्यो सर्वसम्मतबाट पारित हुने गरेको कुरा सरकार देखि लिएर सर्वसाधारणमा चिरपरिचित कार्य वा कुनै कुराको व्याख्या जुन कानून मार्फत नै पारित छन् । दण्डहीन कार्य आज सहजै आर्थिक कुरामा मिश्रित भएको छ । यो भनेको एउटा आफ्नो कमजोरी हो जुन ऐना पुछेर सन्तुष्टि हुने अर्को अरुमा आक्षेप लगाउने जस्को बाछिटा आफैमा पर्ने हो तर नदेखिनु त्यो आजको ठूलो आतंकको सानो जरा हो जुन विश्वभरि सहजै फैलिंदै गई रहेको छ भने मलजलको सवालमा स्वयम् मानव जाति प्रजाति लागी परेका छन् । त्यसैले दोष र अपराधको कुरा चल्दा हाम्रो जीवनमा त्यसको प्रमुख दायित्व जुन बढावाको स्वयम् हामी नै हौं । हामीले कतिपयमा ठाउामा निर्वाह गर्नु पर्ने कतिपय कर्तव्यहरु जुन जीवनकै लागि हो तर हत्तारमा हो या अन्जानमा हो थाहा छैन् त्यो कार्यबाट पथ विमुख हुन्छौं र त्यहाा लोभ अनि स्वार्थले प्रमुख भूमिका निभाई जमिन आसमान एकको खेल खेल्छन् भने सत्य जस्मा क्रोधका अनेक रुपहरु कुनै ठाउामा असन्तोष पनि हुन सक्छन् देखापर्छन् । आपसि मतभेद जस्ले पून: अपराध आतंककै शिर ठाडो गर्ने गर्छन् । र त्यो मावन जगतको लागि खतरा पनि हो भने मनुष्यलाई सदा परजीवि तुल्याई राख्ने एउटा मन्त्र पनि हो जुन हाम्रो चाह होईन पनि । तर हामी त्यसकै भाषा, बोली अनि व्यवहारसाग आबद्ध भएर बााच्न रमी रहेका हुन्छौं । यो भन्नुको अर्थ, बााच्नु त पर्छ बुझ्यौं तर के का लागि किन भन्ने कुरा बिर्सियौं । त्यस्तो अवस्थामा हामीले आफ्नो छायाा धमिलो देखेकै राम्रो हो किनभने आफ्नो कारणले अरुले कुनै अर्थमा पनि ज्यान गुमाउन नपरोस् ।

आज समाजमा, देशमा मानवीय जीवनहरु भार भएको अवस्था छन् कारण जीवनको लक्ष्य र औचित्यलाई केवल प्राप्तिसाग मात्र सबैले दााझ्न खोजे भने सानो भन्दा सानो मानवीय गुणहरुलाई सहजै बिर्सि आपसि बिखण्डनमा रम्न लागे । यसले जीवनमा आश्वयक बेगरका कतिपय आासुहरु उत्पादन हुादा नि चिन्ताको विषय कसैले महसुस गरेनन् । बरु उल्टै शंकामाथि उपशंका जोडेर, धर्म फेरेर, पहिचान मासेर, आदी आदी कुराका पासोहरुमा आफुहरुलाई नै थापेर मानौं कुनै कलिको महाभारत रचे झै रच्दै सबै लागी परे । विनाशको निम्ति अनेक शब्दका पाइलाहरुलाई खियाउन लगाएर एउटा कुनै गोप्य युद्ध चाहे झै मानवहरु अग्रसर हुादै गई रहे । र सबैलाई थाहा हुादा पनि आफु बेग्लै भिन्नै देखाउने पनि थोरैधेरै प्रयासहरु मानवबाट हुादै रहे । यी यस्ता अनेक कार्यहरुले गर्दा मानव जीवनको मुल्य र मान्यता घटाउन थाले भने कतिपय मानव म अब जन्मिदा मानव हुन्न भनेर आत्माहत्याको चरमसिमा पारि पुगे । यो भन्नु नै मानव जीवन एक अभिषाप हो भन्ने कथनले मान्यता पाउन थाले भने आफ्नो र आफुप्रति नै घृणा गर्नुपर्ने जीवन हामीले किन हासिल गर्‍यौ अब एकचोटि किन नसोच्ने...हुन त गाह्रो छैन्, बााच्नु भन्दा धेरै सजिलो छ । एउटा पालना हो जुन आफुलाई हेर्ने अनि त्यही अनुरुप बढ्ने हो । नचाहिंदो तवरले झाङ्गिदै गएको सफा मात्र गर्ने हो । देश मैले हो अरुले बिगारेको होईन सोच्दै अरुलाई होईन सर्वप्रथम आफैलाई सफा गरौं । राम्रो पकिल्पान होईन शुद्ध र स्वच्छ सोचौं । भूल सुधारको लागि आफैलाई हेरौं । मन्थन आफैंमा होऔं ता कि त्यो आासु कहिल्यै झार्न नपरोस् जुन जीवनको कहिल्यै थिएनन् पनि ।

prashantsharmila@2gmail.com

प्रकाशन मिति २०७३ साउन २० गते विहीबार
१९ जनामा सर्वस्व सुम्पिने दरबार र १७ हजारमा चित्त नबुझाउने दलहरु, को असल ?

१९ जनामा सर्वस्व सुम्पिने दरबार र १७ हजारमा चित्त नबुझाउने दलहरु, को असल ?

– सोम बिक्रम सिंह
विदेशबाट बाकस आयो की नेपाली जनता स्तब्ध हुन्छन्, परिवारमा कोलाहाल मच्चिन्छ, श्रीमती, आमा, बाबु तथा बच्चाहरु डाको छोडेर घ्वा घ्वा रुन्छन्, वरपर खैलाबैला मच्चिन्छ, दृष्य हृदय बिदारक हुन्छ । किनभयो होला यस्तो, बाकसमा के आउँछ यस्तो जसले वरपरको वातावरणमा खैलाबैला मच्चाईदिन्छ ।

देशका कर्णधार मानिने युवाहरु आफ्नो बाल बच्चा, श्रीमती, बाबु आमाको पेट पाल्न र परिवार संचालन गर्न मुस्लिमको देशमा रगत पसिना चुहाउन मरिहत्ते गर्दै जान्छन् । बिडम्बना धेरै कारणले गर्दा आफनो प्राण भन्दा प्यारो मुलुक, परिवार र समाजलाई संसारबाट छोडी विदेशी भूमीमा ज्यान गुमाउँछन् र क्रिश्चियनको लाश बोक्ने कफीनमा कोही सग्लो त कोही टुक्रा टुक्राको अवस्थामा, कोही सडेर त कोही चिन्नै नसक्ने अवस्थामा मात्रृ भूमीमा आइपुग्छन् ।

जति यस्ता घटना विदेशी भूमिमा घट्न पुग्छन्, तब तब नेपाली जनताले नेपालका राजनैतिक पार्टी र नेताहरुलाई स्मरण गर्छन, एक प्रेमीले आफ्नो प्रेमीकालाई मीस गरे झैं । नगरुन पनि कसरी उनीहरुका प्रत्येक चुनावी घोषणा पत्र र भाषणमा स्वदेशमा उद्योग धन्दा संचालन गर्ने, युवाहरुलाई स्वदेशमै रोजगारी दिने जो हुन्छन् । त्यती मात्रै कहाँ हो र उनिहरुकै रगत पसिनाको कमाईबाट आएको रेमिट्यान्सको पैंसाले चिल्ला एसी युक्त गाडि चढेर आलिशान बंगलामा मस्ती गरीरहेका हुन्छन् ।

जनताको यस्तो दु:ख र आँसुमा केहि नेताहरुले देखावटी नै भला संबेदना सम्म दिन पुग्छन् तर कुनै गुण्डा ईन्काउन्टरमा मारिदा कुर्लने, पार्टिको झण्डा ओढाउन सम्म पुग्ने नेता तथा राजनैतिक दलहरु यतिबेला कहाँ जान्छन् ? आजसम्म मैले त देखेको छैन, कुनै नेपाली मजदुर बिदेशी भूमिमा जाँदा भलै उसको गल्ती नहोस् तैपनी मारिन्छ उसको अन्त्यस्टीमा गएर उनिहरुको परिवारको दु:खमा सामेल भएको ।

म कसरी बिस्वास गरु उनीहरुका पार्टिका चुनावी घोषणा पत्र र भाषणहरु, जबकी हाम्रा देशका प्रथम मजदुर नेता स्व. गिरीजाप्रसाद कोईरालाले उदारवाद र निजीकरणको नाममा चीन र रुसले बनाई दिएका उद्योगहरु कौडीको रुपमा बेचिदिएर मजदुरको पेटमा लात हानेको ? यदि मेरो बुझाई गलत छैन भने चीन र रुसका जनताबाट संकलित करबाट बचेको रकमले बनेका हाम्रा ठूला ठूला उद्योगहरु, जापान लगायत अन्य राष्ट्रका जनताबाट आएको सहयोगबाट बनेका संस्थाहरु आफना कार्यकर्ता भर्तीकेन्द्र बनाईए तथा तहस नहस गरी देशको आर्थिक अवस्था जर्जर बनाईए ।

आर्थिक क्रान्तिको नाममा देशमा बिध्वंश मच्चाएर आफु, पार्टी र परिवारको नाममा अपार सम्पत्ती थुपारी बसेका नव नवाफहरु जन्माउने कार्य यस देशको अर्को धुन्धकारीको जमात माओवादीलाई नै जान्छ । नेपाली जनताको रगतको आहालमा खेली क्रान्तिको नाममा देशको उच्च ओहोदामा बसी ब्रम्हलुट मच्चाउदै बसेका हाम्रा क्रान्तिकारी नेताहरु जुन बर्तमान अवस्था (नयाँ नेपाल) का मुख्य भागीदारहरु हुन् ।

अचम्म लाग्छ, आज यहाँ दिनहु जसो जनताको सम्बृद्धि र देश बिकासका नाममा नयाँ पार्टीहरु खोलिन्छन् । तिनै मध्ये एक हिजोका क्रान्तिबारी धारबाट पैदा भएका बाबुराम भट्राईको नेतृत्वमा नयाँ शक्तिको नाममा नयाँ पार्टी खोलिएको छ । तिनै भट्टराई लगायत अन्य टाउकेहरुको लहडमा क्रान्ति र सशष्त्र युद्धको नाममा मरेका ज्ञात अज्ञात ब्यक्तिहरुको परिवारलाई त्यो घटना बिर्सन आग्रह गरिएको छ । माओवाद र माक्र्सवादबाट मुलुक चल्दो रहेनछ, नेपाली माटो र परिवेशमा त्यो सुहाउदो प्रयोग रहेनछ, संसदवादी धार नै प्रमुख बिकास तथा सम्बृद्धकिो धार रहेछ भने किन त्यत्रो नर संहार तथा देशको खरबौं रुपियाको सम्पत्ती ध्वस्त गरीयो त ? आखिर फेरी त्यही संसदवादी धार र कुर्सिको लुछाचुडीमै ओर्लिएका  बाबुरामलाई प्रश्न छ, के राजा मात्रै यो देशको बिकास र सम्बृद्धिका बाधक थिए त ? यदि उनी बाधक थिए भने १९ जना नमर्दै खुरुक्क राजसंस्था छोड्ने ब्यक्ति हुँदा हुदै १९ हजार माथिका जनतालाई किन अनाहकमा मार्नु पर्यो ? किन १९ खरब भन्दा माथिको देशको सम्पत्ती ध्वस्त गर्न पर्यो ? उनी विकास, सम्बृद्धि, शान्ति तथा आर्थिक क्रान्तिको बाधक थिए भने किन त्यसबेला यसबारे नेपाली जनता माझ बहस चलाईएन ? किन कोही ब्यक्ति गएर तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र तथा स्व. बीरेन्द्रलाई यस बारे सम्झाउने, बुझाउने प्रयास गरिएन ?

अर्का अवसरबादी र रंग फेर्न सिपालु कहलिएका नेता प्रचण्ड पहिले ठूला ठूला कुरा खोक्थे, राजालाई फाले भनेर कुम हल्लाई हल्लाई मन्द मुस्कान छोडी जनताको अगाडी खुब कुर्लन्थे । तर तिनै ब्यक्ति आज नेपाल भन्दा बाहिर जान छेर भालु छेर छन् । विदेशको नाम सुन्ने बित्तिकै जानको लागि लालायीत हुन्छन् तर जाने बेला आएपछी पुरानो पाप र अपराध कराउन थाल्छ, भ्रमण स्थगित गर्दै बस्छन् । नेपालमा नै बस्न पनि बिचरा आज मरिन्छ की भोली मरीन्छ भनी आगे पिछे जमातका जमात बन्दुकधारी राख्न पर्ने अवस्था आयो । आज यिनै प्रचण्ड र यिनको क्रान्तिका कारण देशमा असुरक्षा र बस्ने वातावरण नहुँदा जनता देशै छोड्न बाध्य भए, बिचरा कोही बन्द बाकसमा आउने क्रम जारी छ ।

पंचायतकाल जति निरंकुश र तानाशाह भनिएपनि केहि विकासका दिर्घकालिन योजना तथा रेखाहरु कोरिएको हामी नर्कान सक्दैनौ । तर पंचायत भित्र पनि केहि त्यस्ता पंचहरुका कारण पंचायत शासनलाई पूर्ण रुपमा राजनैतिक दृष्टिबाट सफल मान्न नसकिएको आम बुझाई छ । जस्तो तत्कालिन अवस्थामा कहलिएका पंच सूर्यबहादुर थापाको रंग फेर्ने चरित्र, उनि लगायत अन्य पंचहरुबीच आपसमै फुट र खिचातानी आदि कारणहरुले गर्दा पंचायतकाल र तत्कालिन राजनैतिक कालखण्ड पूर्णरुपमा सफल हुन सकेन ।

त्यति मात्र होईन, पंचायतका नायक महेन्द्रको राष्ट्रवादी, अभिछिन्न र समुन्नत नेपालको सोचलाई तत्कालिन भारतीय शासकहरुले गिद्धे दृष्टिले हेरेकै हुन् । यहाँनेर एउटा प्रशंग उठाउन खोजे, तत्कालिन अवस्थामा राजा महेन्द्र र ईन्दिरा गान्धि बिच बहस हुन पुग्यो । ईन्दिरा गान्धिले नेपाललाई भारतभित्रै गासौं भन्ने प्रस्तावमा राजा महेन्द्रले हुन्छ भन्दै भने, एउटै बनाउ तर नाम चाँही नेपाल नै राखौं । यो कुरा ईन्दिरा गान्धिलाई पाच्य भएन र भारतीय सम्पन्नताको धक्कु देखाईन । महेन्द्र पनि के कम उनले भनिहाले, हाम्रो देश जति गरिब भएपनि दुई छाक हातमुख जोर्न समस्या छैन, तिमीहरुको जस्तो खानै नपाएर सडकमा भिख मागेर हाम्रा जनता बस्नु परेको छैन । महेन्द्रको यो बाक्यलाई गाली झैं सम्झिएकी ईन्दिराको मौका पर्नासाथ बहुदलबादीहरुको सहकार्यमा बहुदल सँगसँगै सडकमा मगन्तेहरु र मगन्ते संस्कृति बोक्ने संस्कारलाई पनि काठमाण्डौं भित्र्याउने सोच सफल भयो । पंचायत पनि ढल्यो, देशले दश बर्षिय जनयुद्धको मार पनि खेप्यो, अन्तरिम संबिधानमा देश चलेर अन्तत: संबिधान जारी गर्ने सम्ममा राजनैतिक दलहरु सफल भए ।

संबिधान बनेपछी नेपालले दुबै राष्ट्र भारत र चीनबिच राम्रो सुमुधुर सम्बन्ध राख्ने, स्थानीय चुनाव गराएर अन्तराष्ट्रिय छबि राम्रो बनाउन खोजे पनि देश भित्रको अवस्था भने असरल्ल नै छ । अविश्वासको ठूलो खाल्डो, बिकासको बाटोमा ठूला ठूला भ्वांग तथा राष्ट्रको नेतृत्वमा अझै ठूलो खडेरी छ । देशको हालका स्थायी संस्थामाथि जनताले कडके नजरले हेर्ने चलनले गर्दा राष्ट्र अग्रगामी छलांग लगाउन सकि रहेको अवस्था छैन । जहिले सरकार फेर्ने, राष्ट्रिय सहमतिको सरकारको कुरा उठि रहन्छ, जनता रणभुल्लमा छन् ।


राष्ट्रीय सहमतिको सरकारको कुरा पनि उठाईन्छ, जब सम्म बिभिन्न पार्टिले उठाएको एजेण्डा नैं अलग अलग धारको हुन्छ भने कसरी राष्ट्रिय सरकार बन्ला त ? राष्ट्रिय सरकार बनिहाले पनि राष्ट्रिय ढुकुटी सिध्याउने ओम शान्ति भागबण्डाको आधारमा बन्ला । राष्ट्रिय सरकार नबनेको खण्डमा बिदेशी शक्तिले प्रचण्डलाई नयाँ प्रधानमन्त्रीको रुपमा हेरेको देखिन्छ भने देउवा नौ महिना पछि अर्को प्रधानमन्त्रीको रुपमा प्रोजेक्ट भइसकेको अवस्था छ, केपी ओलीले संबिधानसभा बिघटन गरेनन् भने मात्र । त्यसै कारणले देउवा, प्रचण्डको नेतृत्वमा लचक देखिएका छन भन्ने ठम्याई गरे हुन्छ । तर प्रचण्ड पछि देउवाको समयमा चुनावीय सरकारको पनी बहस नचल्ला भन्ने छैन ।

अहिलेको समसामयिक राजनीतिक अवस्थालाई नियाल्ने हो भने पश्चिमा तथा युरोपियन शक्तिले यस संबिधानलाई कार्यान्वयन भएको देख्न चाहन्छ । केपी ओलीको सरकार चिन तिर ढल्केको बुझाईले दक्षिण पन्थि र स्वयं भारत ओलीसँग चिढिई केपीलाई अपदस्त गर्न चाहन्छ भन्ने आम जनताको बुझाई रहेको छ ।

त्यसैकारणले होला हाल प्रचण्ड केपी सरकार ढलाउने प्रमुख गोटीको रुपमा प्रस्तुत भएका । तर नेपालको राजनीतिमा रातिको ११ बजेर ५९ मिनेटमा बिभिन्न राजनीतिक खेलहरु भई पल्ला कता भारी हुन्छ पत्तै पाईन्न् । कतिले त फेरी प्रचण्डलाई रातको १२ बजेको प्रहरमा अर्को ठूलो धक्का फेरी भारतबाट हुन्छ की भन्ने आँकलन गर्दैछन् । राजनीतिक बिश्लेषकको बुझाईमा भारतले यो संबिधान कार्यान्वयन भएको देख्न चाहँदैन । यही नै प्रचण्डको लागि ठूलो प्रहार हुन सक्छ । नेताहरुको खिचातानिमा देश र जनता भडखेलोमा जाने हो ।

ईतिहासलाई नियालेर हेर्ने हो भने यिनै नेताहरुको खिचातानीले गर्दा राजा महेन्द्रले नयाँ राजनैतिक रेखाकंन गर्नु परेको । राजा महेन्द्रले तत्कालीन प्रधानमन्त्री बिपी कोईरालालाई देश दर्शनमा लगेको समयमा नेपाली जनताले आफनो प्रतिनिधित्वता गरी देशको गरिमामय स्थानमा बस्ने ब्यक्तिलाई नचिन्नु, देशको र जनताको यावत अवस्थाबारे र आफनो समस्याबारे राजासँग गुनासो गर्नाले पनि राजनीतिक, रणनिती राजा महेन्द्रबाट तयार भै सकेको थियो । त्यस समय बाउको बिर्ता झैं हाम्रो अस्मितालाई दाउमा राखी भारतसंग राष्ट्रियता र राष्ट्र चुक्ने गरी गरेको सन्धी र सम्झौताले पनि राजा तथा जनता त्यस समयको सरकारको भारी बोक्ने नेपाली कांग्रेससँग चिढिई सकेको थिए । के २०१७ साल ल्याएर देश जोगाउन खोज्नु नराम्रो थियो त ? के प्रजातन्त्रको नाममा देशका जनतालाई राष्ट्र बिहिन बनाउनु चाँहि राम्रो हो त ? यावत कुराहरुले नेपालमा नेपाली नेताहरु फेरीपनि असफल हुदै गईरहेको देखिएका छन् ।

तर यी सबै नाटककारहरुको नाटक मञ्चनले जनताले खुशीको अनुभूति गर्न सक्लान त ? कदापी यी नेतृत्वबाट जनता खुशी हुने वा मुलकले निकास नपाउने देखेरै होला, राजसंस्थाको पक्षमा ठूलो जमात तयार भएर बसेको । तर नेतृत्वको खडेरी भएर नै होला, यसभित्र पनि कहिले बेबी किंगको बहस कहिले राजावादी, राजतन्त्रवादी तथा राजसंस्थावादी भनि स्पष्ट तीन धार उत्पादित भई कहिले निचोडमा नपुग्ने बहस सृजना भएको ।

तसर्थ यो देशमा राजसंस्था स्थापित हुन जरुरी छ र राजसंस्थाको अभिभावकत्व तथा नेतृत्वमा राष्ट्र अगाडि बढ्न सक्छ, समृद्धिमा लम्कन सक्छ र राष्ट्र स्थिर रहन सक्छ भन्ने पक्ष जनतालाई जागरण गराउन जरुरी छ ।

युवराज गौतम दाईले गुनगुनाईरहनु हुने चेतन कार्कीदवारा रचित गीत फेवातालको कत्ले माछा हर्पन खोला धाउछ, बुढो पोईको ओछयान लाउदा जागर मरी आउँछले एउटा मार्मिक दृष्य चित्रण गर्छ । बृद्धाअवस्था लागेका राजाबाट के आशा गर्न सकिन्छ भन्ने शंका कतिपयमा उत्पन्न हुन पनि सक्छ । राजा ज्ञानेन्द्र यसपाली असार २३, २०७३ साल ७० बर्ष पुगे । जनतालाई राजाको उमेरले गर्दा जोश जागर नलागेको भन्दा नेतृत्वको बिश्वासको खडेरीले गर्दा जागँर नलागेको स्पष्ट हुन्छ । नत्र भए राजाको झापा भ्रमणमा किन भान्छा नै उल्टेर राजाको दर्शनको लागी भगवानको रुपनै मानी ह्वारह्वार्ती रानोलाई मौरीको बथानले छोपेझैं छोप्न पुगे त । राजालाई बिष्णु भगवानरुपी नमानेनी बरिष्ठ तथा प्रख्यात निबन्धकार तथा चित्रकार ८० बर्षे मनुजबाबु मिश्र भगवान मान्दैनन् तर उनको लागी राष्ट्रवादी राजा महेन्द्र नै भगवानरुपी हुन भने झै नेपाली जनताले पनि राष्ट्रको लागि राजन ज्ञानेन्द्रलाई भगवान राम रुपी नै मानी आएको प्रमाणीत हुदै गएको छ ।

अन्तमा, राष्ट्रियताको जगेर्ना, राष्ट्रको भलो, नेपाली दाजुभाई तथा दिदी बहिनी बिदेशीनबाट रोक्ने, देशको बिकास गर्न, अर्थतन्त्रमा अभिबृद्धी ल्याउनलाई स्थिर संस्थाको आवश्यकता छ भन्ने बहसको अत्यन्त जरुरी छ । यी सबै पक्षका लागि देशमा राजसंस्थाको आवश्यकता छ भने राजसंस्थालाई उचित सम्बोधन गर्ने सही नेतृत्वको खाँचो छ । कथंंकदाचीत सही नेतृत्व भेटिएनन् भने जनता आफै जाग्न जरुरी छ । जनता आफै सडकमा आई राजालाई ल्याई राजसंस्था स्थापित गरी देशमा राजतन्त्रात्मक शासन ल्याई यो राष्ट्र जोगाउन आवश्यक छ । तसर्थ जनता आउ, राजा ल्याउ, राष्ट्र जोगाउ ।

प्रकाशन मिति ः२०७३ साउन ०६ गते
संविधानको आफुखुशी व्याख्या प्रारम्भ

संविधानको आफुखुशी व्याख्या प्रारम्भ

-स्वयम्भनाथ कार्की

 विगतमा कैयौं आलेखहरु आए, विभिन्न माध्यमहरुद्वारा भनियो । तर त्यो बेला यस्ता कुरा उठाउनेहरुलाई प्रतिगामी, प्रतिक्रियावादी, परिवर्तन विरोधी जस्ता संज्ञा दिईयो । यस्ता आवाजहरु सकेसम्म दवाईए । प्रमुख संचारगृहहरुले ती बोलीहरुलाई अछुतको जस्तो व्यवहार गरे । अनेकौ विदका संज्ञाले स्वविभूषितहरुले सामान्य मर्यादाको तह भन्दा तल खसेर गरेका गाली उल्लेख पनि गर्न नसक्ने किसिमका थिए । अहिले संविधान कार्यन्वयनको पहिलो चरणमा छ । यहि संविधानको स्वागतको निमित्त राज्यकोषबाट करोडौं खर्च गरेर दिपावली, भित्तेलेखन सबै भए । ९० प्रतिशतको समर्थन भएको एसियाको उत्कृष्ट भनिएको संविधानमा शुरुमै मीनमेख निकाल्न शुरु भएको छ ।

त्यसवेला प्रतिगामी आरोपितहरुले उठाएका विन्दूहरु अहिले स्वघोषित अग्रगामीहरुले उठाउँदैछन । उतिखेर अछुत मानेको विषयमा छलफल चलाउन प्रमुख संचारगृहहरु अधिकतम समय, स्थान दिदैछन् । संविधान जादुको पुस्तक हैन, जनतालाई यस्तो भ्रम नदिईयोस् भनेको कुरा त्यसवेला प्रतिगामी भएको थियो भने अहिले यही कुरा संविधानको पक्षमा भनिदैछ । स्पष्ट र सरल भाषा हुने पर्ने कुरा त्यसबेला नमानिदा अहिले सरकार गठन गर्ने संवैधानिक प्रावधान छ र छैन भन्ने कुरामा लामोलामो बहस हुँदैछ । कुनै पनि संविधान गतिशिल हुन्छ समयानुकुल परिवर्तन गर्दै लैजानु पर्दछ हमेशा बदल्नु हुन्न भन्ने त्यसवेला प्रतिगामी ठहराईएको तर्क अहिले अगाडी सारिदैछ ।

माघ ७, २०७४ मा स्वत: निस्प्रभावी हुने भागमा त यति अन्यौल छ भने त्यसपछि कति अन्यौल आउने हो भन्ने कुरा विचार गर्न अझै तैयार छैनन । “जता भत्क्यो त्यतै दैलो” टाँस्ने यो प्रवृतिले मुलुक अध्यारो सुरुङ भित्र पस्न लागेको महशुस जनताले गर्न थालेका छन् । सरकार परिवर्तनको संभावना अहिले अचानक आएको हैन । सुशील कोईरालाले हटन नमान्ने छेकछन्द देखेपछि पनि यो अवस्था देहरिन सक्छ भन्ने हेक्का नराख्नु कमजोरी हो । आफ्नो यो कमजोरी स्विकार गर्नुको साटो प्रश्न उठाउनेलाई गाली गरेर यो विवादलाई झन मौलाउने मौका दिनु बुद्धिमानी भन्न सकिन्न ।

संविधानलाई मुलुकको मुल कानुन भन्दा पनि अझै राजनैतिक शक्ति संतुलनको दस्तवेज भनेर भनिदैछ । यदि यो परिभाषा स्विकार गर्ने हो भने हरेक राजनैतिक शक्ति संतुलनको परिवर्तनमा त्यस अनुकुल आफै परिवर्तन हुनु पर्ने हो । अनि यस अवस्थामा भएका दलहरुका विचका हरेक सहमति, सम्झौता स्वत: संविधानको अंग बन्नु पर्ने हो । यो अभ्यास नेपालको निमित्त नौलो पनि हैन । २०६३ को अन्तरिम संविधानको वेला यसको प्रशस्त अभ्यास भई सकेको छ । व्यवस्थापिका संसदका सदस्थहरुको नाम, तात्कालिन बेलामा भएका अनेकौ सम्झौताहरु सबै संविधानको अनुसुचिमा राखिई सकेको छ । खिलराजलाई सरकार सुम्पन संविधानले स्पष्ट मनाही गरेको प्रवाधानलाई अध्यादेशले काटेको नजिर पनि छ ।

संविधान जहिले पनि र जहाँ पनि मुलुकको मुल कानुन नै हुन्छ । त्यसैले यस संग बाझिने अरु कुनै कुरा गैर संवैधानिक हुन्छ । संविधानको खाका कोर्ने वेलामा त्यसमा पर्नुपर्ने र पर्नु नपर्ने कुराको निमित्त तात्कालिन शक्तिहरु विच कायम संतुलनले भुमिका खेले पनि लागु भैसके पछि सबै त्यो संविधानको अन्तरगत हुन्छन् । यो कुरा अस्विकार गर्ने हो भने खिलराज नियुक्तिताका जस्तै सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिले बाधा अड्काउ फुकाउन जे पनि गर्न सक्छन् । रुपान्तरित संसद विगठन गरेर बाँकी संक्रमणकालको निमित्त त्यसै ढाँचामा निर्वाचन घोषणा गरियो भने पछिल्लो नजिरले त्यसलाई मान्नै पर्ने हुन्छ ।

बाधा अडकाउ फुकाउने अधिकार धारा ३०५ केवल संक्रमणकालिन व्यवस्थावाला भागमा छ । अनि “यो संविधान बमोजिम संघीय संसदको निर्वाचन भई त्यसको पहिलो अधिवेशन प्रारम्भ नभएसम्म यो संविधानको कार्यान्वयन गर्न कुनै बाधा अड्काउ परेमा” भनेर संक्रमणकाल पछि निरस्त हुने कुरा उल्लेख छ ।

संक्रमणकाल पछि देखाईमा सरल शंसोधन भए पनि व्यवहारमा त्यो असंभव हुने छ । २०४७को संविधान दुई तिहाईले शंसोधन गर्न मिल्ने भए पनि हुन सकेन भने यो पल्ट त शंसोधनको प्रावधान त्यो भन्दा कठिन छ ।
भारतमा भाजपाको लोकसभामा प्रचण्ड बहुमतभए पनि राज्यसभामा अहिलेसम्म कमजोर स्थिति छ । त्यस्तै नेपालमा नयाँ संविधान अनुसार एकै सदनमा दुई तिहाई पुर्‍याउन त असंभव प्राय छ भने दुवै सदनमा त “आकाशको फल आँखा तरी मर” हुनेछ । सामान्य कुरामा बाहेक अरुमा संविधान संसोधन “भ्यागुताको धार्नी” नपुग्ने नेपाली समाजमा असंभव हो । आज यो कुरालाई हाँसोमा उडाए पनि केही समय पछि यही कुरामा लामाामा परिणाम विहिन बहसहरुका श्रृखला शुरु हुनेछन । बरु संविधान संक्रमणकालमा भएकै बखत आगामी अन्यौल हटाउने प्रयत्न हुनु पर्दछ नत्र यो संविधानको भविष्य मै प्रश्नचिन्ह लाग्न बेर छैन ।

विराटनगर १


प्रकाशन मितिः २०७३ साउन ०६ गते विहीबार
जनताले के पायो बहुदलबाट ?

जनताले के पायो बहुदलबाट ?

-स्वयम्भुनाथ कार्की

 पञ्चायतको २६ चैत्र २०४६ मा विगठनसँगै पछि नेपालको आश्वासनको युगमा प्रवेश भयो । नेपाल उन्नती र विकाशको चरणमा प्रवेश गरेको उद्घोष संगै विभिन्न लोभलाग्दा सपनाहरु बाँडिए । मेलम्चीको पानीले काठमाण्डौका सडक पखाल्नेदेखि मुलुकलाई सिंगापुर जस्तै बनाउने सपनाहरुमा कुनै शंका पनि गरिएन र सपना बाँड्नेको खिल्ली पनि उडाईएन । द्रुत विकास देखेका जनता अब त्यो भन्दा पनि द्रुत गतिमा विकास हुने भरोसामा थिए । तर विडम्वना नै भन्नु पर्छ मुलुक अर्को चरणको हिंसात्मक आन्दोलनमा फस्यो । २०५२ साल फागुन १ गतेबाट माओवादी सशस्त्र विद्रोहको रुपमा ।

सन्तुष्ट जनताको बीचबाट कुनै पनि अन्दोलन जन्मन संभव हुँदैन । भर्खर एक व्यवस्था फालेको जनता अर्को व्यवस्थाबाट छिटै निराश हतपत हुँदैन । त्यही पनि निराश भएको देखियो, यो दलहरुको अकर्मण्यता नै हो । दलहरुले जनतालाई यति छिटै निराश बनाए । करिव १० बर्षको यो त्रासदीमा नेपालले जे जे भोग्नु पर्‍यो र जुन मोल चुकाउनु पर्‍यो त्यसको लेखाजोखा इतिहासले गर्ला नै । तै पनि शान्ति प्रक्रिया, शान्ति सम्झौता आदि शान्तिका अनेकौ प्रयत्न भए पनि नेपालले शान्ति भने अनुभव गर्न पाएन ।

संसारभर शान्ति सेना पठाएर शान्ति कायम गर्न सघाउने मुलुक नेपालले आफैलाई शान्ति कायम गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघ नगुहारी धरै पाएन । नेपालले कमाउको अन्तर्राष्ट्रिय साख सम्पूर्ण जस्तो गुम्यो । अहिले नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति संघर्षको युद्ध मैदान भएको छ भनेर अरुले भन्नै पर्दैन । नेपालका ठूला नेता देखि मुर्धन्य विद्वानहरु निसंकोच कुरा भन्दछन् । यो विडम्वना हैन भने केलाई विडम्वना भनिन्छ ? भन्ने प्रश्न आम नेपालीको मनमा गडेको छ ।

दल तथा नेताहरुले जे जेलाई बाधा भने जनताले त्यसलाई हटाईदिए । निर्दलीय व्यवस्थाले बाधा दिएको भने जनताले त्यो विना शर्त हटाइदिए । त्यो बेलाको मुल्यांकन गर्ने प्रयत्न पनि गरेनन् । त्यस व्यबस्थाका खम्बा मानिएकाहरुले पनि विना कुनै प्रतिरोध त्यो आरोप स्विकार गरे । राजाको सकृयतालाई बाधक भनियो राजाले आफ्नो भुमिका संवैधानिकको नाममा आलंकारिकमा खुम्च्याए । त्यतिले मात्र पुगेन राजाले वेलावेलामा वाधा दिए भनेर राजसंस्था नै कुनामा पुर्‍याईयो । धर्मले बाधा गर्‍यो भनेर मुलुक धर्म निरपेक्ष गरियो । एकिकृत राज्य व्यवस्थाले अन्याय गर्‍यो भनेर भनियो मुलुकलाई संघीयतामा लगियो । वर्ग हैन जाती थिचोमिचोको कारण भनियो, थिचिएका भनिएका जातजातीलाई आरक्षण दिईयो ।

यी सबै परिवर्तन अगाडी वा पछाडी नेपाली जनताले पुरा समर्पणको साथ दल तथा नेताको कुरा माने । एक पटक पनि परिवर्तन पहिलेको र पछिको अवस्था दाँजेर हेर्ने प्रयत्न पनि गरेनन् । यो भन्दा अगाध आस्था अरु के हुन सक्छ र ? तर मागेको कुरा सबै पुर्‍याई दिंदा पनि, उनीहरुले काममा बाधा भनेको सबै कुरा हटाइदिंदा पनि नेपालीले भोग्नु परेको कष्ट र पीडा घट्नुको साटो झन बढेको छ । यो कुरामा सबै जसो एकमत नै छन् । करिव तीन दशकदेखि बाँडिएका हरेक सपना, देखाईएका हरेक आशा पुरा हुन्छन् भनेर विश्वास गरेर बसेको नेपाली जनता अब थप आश्वासन र सपना हैन केही भए पनि अत्यावश्यक र आधारभूत सहजताको निर्माण भएको हेर्न चाहान्छ ।

६२ साल ताका भएको हप्ताको छ घण्टाको लोडसेडिङ पनि कष्टकर ठान्ने जनता दिन मै १४ घण्टाको घोषित लोडसेडिङमा केही समय भए पनि कमी चाहान्छ । वर्ष दिनमा लोडसेडिङ मुक्त हुने उधारो आश्वासन भन्दा आजैदेखि एक घण्टा भए पनि लोडसेडिङ कम भएको भोग्न चाहान्छ । इन्धनको चरम अभावमा बन्द भएको चुल्होमा वर्षदिनमा सिलिन्डर नै राख्न नपर्ने सपना भन्दा पुरा नभए पनि दिनमा एकछाक पकाउन भए पनि ग्यास सिलिण्डर प्राप्त होस भन्ने चाहान्छ । पेट्रोल डिजलको अभावमा ठप्प प्राय भएको आवागमन, ढुवानी आदि कार्यकलापहरु आजैदेखि सैकडा दशबीस भए पनि बढोस भन्ने चाहान्छ । तर विडम्वना यो पाउनुको साटो वर्ष दिन पछि एक सहज जीवनको आश्वासन पाई रहेको छ ।

अब थप मौकाको रुपमा गर्न सक्ने न कुनै नयाँ किसिमको गठबन्धन बाँकी छ न नयाँ कार्य योजना नै । अब उप्रान्त जेकुरा हुन्छ ते पहिले भई सकेका कुराको पुनरावृत्ति मात्र हुन्छ । त्यसैले अव कुनै निकास, कुनै विकल्प वा अभ्यास बाँकी छ भने त्यो केवल जनतासंग मात्र बाँकी छ । यो विडम्वनै विडम्वनाले भरिएको नयाँ नेपालमा एक पटक सबैले पालो पाई सकेका छन्, अर्थात एक चक्र पुरा भईसकेको छ । जनताले दलको शासनबाट शासना मात्र पाएको अवस्थामा आफ्नो अधिकार आफ्नै हालमा लिनुको विकल्प अब छैन । अब नेपाललाई आफ्नै माटो र परम्परामा हुर्केको शासन प्रणाली चाहिएको छ ।

विराटनगर–१

प्रकाशन मितिः २०७३ असार २३ गते विहीबार